PDSK#058 Na tropie KRAJM-u. Festiwal kryminału w Krakowie – program i goście pierwszej edycji (podcast)
Kim są osoby, które poświęciły kilka miesięcy swojego życia na zorganizowanie festiwalu literatury w czasach, kiedy ponoć ludzie przestają czytać? Skąd pomysł na taki festiwal w Krakowie? Dlaczego w ogóle kryminał? Kto będzie gościć na festiwalu?
Tak wiele pytań i… tak wiele odpowiedzi! W tym odcinku podcastu Po drugiej stronie książki dowiesz się wszystkiego na temat pierwszej edycji Krakowskiego Festiwalu Kryminału KRAJM. Opowiadają organizatorzy: Katarzyna Mróz-Jaskuła i Bartek Soczówka.
Do zobaczenia 4 października 2025 w Nowohuckim Centrum Kultury!
Subskrybuj: Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | YouTube | Inne
Montaż: Studio Duro
Goście: Katarzyna Mróz-Jaskuła i Bartosz Soczówka
Więcej o Festiwalu dowiesz się tutaj:
KRAJM – Krakowski Festiwal Kryminału
4 października 2025, Nowohuckie Centrum Kultury
Już 4 października 2025 roku Kraków stanie się literacką stolicą zbrodni, tajemnic i zagadek. W Nowohuckim Centrum Kultury odbędzie się pierwsza edycja Krakowskiego Festiwalu Kryminału KRAJM, organizowanego przez Fundację Cienie Kultury.
Uwaga! Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny.
Program Krakowskiego Festiwalu Kryminału KRAJM
SCENA GŁÓWNA
| 10:00 – 10:30 | Otwarcie Festiwalu |
| 10:30 – 11:30 | Górskie tajemnice i morskie sekrety – krajobraz jako bohater Sławek Gortych, Ewa Przydryga Prowadzenie: Bartosz Soczówka |
| 11:30 – 12:15 | Zbrodnia w lustrze – co kryminał mówi o nas samych? Robert Małecki, Izabela Janiszewska Prowadzenie: Krzysztof Żołądek |
| 12:15 – 13:00 | Papier, głos czy ekran – gdzie zbrodnia smakuje najlepiej? Igor Brejdygant, Małgorzata Oliwia-Sobczak Prowadzenie: Łukasz Wojtusik |
| 13:00 – 14:00 | Dlaczego kręci nas zło? Piotr Kościelny Agnieszka Peszek Adrian Ksycki Prowadzenie: Ewelina Łaszczuk |
| 14:00 – 14:45 | Ćwierć wieku z Eberhardem Mockiem. Jak rodzi się legenda? Marek Krajewski Prowadzenie: Robert Jasiak |
| 14:45 – 15:30 | Zanim przeczytają wszyscy – pasmo premier Przemysław Żarski, Magda Stachula Prowadzenie: Krzysztof Żołądek |
| 15:30 – 16:15 | Krew na ludowo – folklor i etnokryminał w cieniu kultury Małgorzata i Michał Kuźmińscy, Irena Małysa Prowadzenie: Krzysztof Skrzypski |
| 16:15 – 17:15 | Prawda w zmyśleniu? Czy fikcyjne historie mogą zmieniać prawdziwe życie? Aleksandra Śmigielska, M.M. Perr Prowadzenie: Ewelina Łaszczuk |
| 17:15 – 18:15 | Rozrywka kontra refleksja. Czego naprawdę szukamy w opowieściach o zbrodni? Janusz Onufrowicz Marta Matyszczak Wojciech Wolnicki Prowadzenie: Krzysztof Skrzypski |
| 18:15 | Zamknięcie Festiwalu |
SALE DODATKOWE
| 12:00 – 13:00 | Warsztaty samoobrony Defendo Kraków Team |
| 14:00 – 15:00 | Nordic Noir – kulisy powstawania kryminałów na Północy Berenika Lenard i Piotr Mikołajczak |
| 16:00 – 17:00 | Pismo – niemy świadek Magdalena Deuar-Partyka |
| 17:00 – 18:00 | Fenomen kryminału fantasy – dlaczego po niego sięgamy? Monika Litwinow i Mateusz R.M. Rogalski |
SPACER LITERACKI
5 października 12:00
Sekrety i zbrodnie: kryminalny spacer po Krakowie
Zofia Jurczak
Transkrypcja podcastu #58 Na tropie KRAJM-u. Festiwal kryminału w Krakowie – program i goście pierwszej edycji
Redakcja transkrypcji: Ewelina Czempik
Korekta: Adrian Gawin
Festiwal KRAJM w Krakowie – nowy punkt na literackiej mapie miasta
Kraków w końcu doczekał się swojego festiwalu kryminału! 4 października 2025 roku w Nowohuckim Centrum Kultury odbędzie się pierwsza edycja festiwalu KRAJM. Organizatorami są Katarzyna Mróz-Jaskuła i Bartosz Soczówka, którzy założyli fundację Cienie Kultury specjalnie na potrzeby realizacji tego ambitnego przedsięwzięcia.
Organizacyjne wyzwania
Kasia i Bartek przekonali się, jak ważna jest formalna strona takiego przedsięwzięcia.
BS: Nikt nie chciał z nami rozmawiać jako z osobami fizycznymi. Nie mogliśmy nigdzie złożyć żadnego wniosku o cokolwiek.
KMJ: Osoba fizyczna czy firma nie może się starać o żadne środki publiczne, ale jako fundacja, stowarzyszenie, firma oświatowa czy na przykład biblioteka jak najbardziej możemy to robić.
Dopiero założenie fundacji Cienie Kultury otworzyło im drzwi do rozmów z instytucjami i zapewniło możliwość starania się o dofinansowania.
Z czytania do działania: skąd pomysł na festiwal
EP: Skąd wziął się u Was pomysł na stworzenie kolejnego festiwalu literackiego – czy wynikał z poczucia, że takich wydarzeń wciąż jest za mało, czy raczej z pasji do literatury kryminalnej i chęci zaangażowania w nią innych?
BS: Z Kasią wiele razem podróżowaliśmy po różnych festiwalach literackich i narastała w nas taka frustracja, że jesteśmy z Krakowa, jeździmy wszędzie i nie mamy takiego festiwalu u siebie.
Podróże do Wrocławia, Warszawy czy Torunia uświadomiły im, że Kraków – miasto literatury – nie ma swojego gatunkowego wydarzenia.
„Od jakiegoś czasu dojrzewała w nas myśl, żeby faktycznie spróbować przyciągnąć literaturę kryminalną do Krakowa – by zwyczajnie mieć choć jedno wydarzenie w roku, którego gospodarzami byśmy się czuli”.
KMJ: Sama nie czytam tylko kryminałów, ale odpoczywam najlepiej właśnie przy literaturze kryminalnej.
Organizatorzy – w przeciwieństwie do krakowskich festiwali literatury wysokiej, jak festiwal Conrada czy Miłosza – chcieli stworzyć festiwal dla zwyczajnego czytelnika, który wypożycza kryminały w bibliotece.
Gatunek, który rządzi czytelnictwem
Wybór kryminału jako głównego nurtu festiwalu nie był przypadkowy.
EP: Dlaczego akurat kryminał?
KMJ: Chyba dlatego, że najlepiej znamy właśnie środowisko autorów kryminału. Muszę przyznać, że ja też po ten gatunek sięgam najczęściej. Ale tak naprawdę zaczynamy od kryminału. Co będzie dalej? Zobaczymy.
BS: Jeżeli ktoś z naszych widzów czy słuchaczy zajrzałby do badań Biblioteki Narodowej (stan czytelnictwa w Polsce), które są publikowane raz w roku, to dowiedziałby się, że od kilku lat kryminał i thriller niepodzielnie rządzą.
Organizatorzy podkreślają również pragmatyczne powody.BS: Sięgamy do takiego gatunku, w którym ta nasza sieć kontaktów, takich quasizawodowych, jest najszersza. I to nam się sprawdziło, bo tam my – jako osoby – mamy swoją własną wiarygodność i ludzie nam po prostu zaufali.
Kryminalne rozmowy w krakowskim rytmie
Pierwsza edycja festiwalu KRAJM to przede wszystkim scena i panele dyskusyjne. Poza jednym wyjątkiem program wypełnią wyłącznie debaty – taka formuła wynika głównie z budżetu, jaki się wiąże z organizacją zupełnie nowego wydarzenia. Właśnie ze względu na koszty festiwal wystartuje jako intensywna, jednodniowa impreza skupiona na merytorycznych rozmowach.
Jednak równolegle działać będzie druga, równie duża sala, nazwana roboczo „strefą autora”. To właśnie tam – przed i po swoich wystąpieniach – autorzy będą do dyspozycji fanów. Nie chodzi jednak o szybkie zbieranie autografów czy wspólne zdjęcie. Dzięki dużej liczbie miejsc siedzących strefa ma sprzyjać dłuższym, swobodnym rozmowom przy kawie – bez pośpiechu i w prawdziwie krakowskim, spokojnym rytmie.
Choć panele dyskusyjne to serce festiwalu, organizatorzy przygotowali dla Was znacznie więcej. Festiwal KRAJM to także bogaty program wydarzeń towarzyszących, które pozwolą Wam jeszcze głębiej wejść w świat kryminału – i to w praktyce! Od szlifowania pióra pod okiem mistrzów, przez odkrywanie mrocznych sekretów miasta, aż po naukę dbania o własne bezpieczeństwo. Oto, co wydarzy się poza główną sceną:
- warsztaty pisarskie z Anną Rosenberg i prof. Krzysztofem Zajasem (piątek i niedziela, po cztery godziny każdy dzień),
- warsztaty samoobrony w sobotę,
- spacer „Zagadki kryminalne Krakowa” z Zofią Jurczak (niedziela),
- spotkania z pisarzami z Islandii – Bereniką Lenard i Piotrem Mikołajczakiem o nordic noir,
- prezentację grafologii z Magdaleną Deuar-Partyką.
Program festiwalu – panele, które zadają ważne pytania
Góry czy morze?
Festiwal zostanie otwarty panelem z udziałem Sławka Gortycha (autor serii „Schronisko”) i Ewy Przydrygi. Będzie to dyskusja o tym, który krajobraz jest bardziej przychylny dla kryminału – czy jesteśmy #teamgóry, czy #teammorze.
Co kryminał mówi o nas samych?
Panel z Izabelą Janiszewską i Robertem Małeckim będzie poświęcony refleksji nad tym, co nasza miłość do czytania o zbrodniach mówi o nas jako odbiorcach.
Papier, głos czy ekran – gdzie zbrodnia smakuje najlepiej?
W panelu z Igorem Brejdygantem (reżyser i scenarzysta) oraz Małgorzatą Oliwią Sobczak (autorką „Kolorów zła”, które doczekały się ekranizacji na Netfliksie) będzie się toczyć dyskusja o przyszłości literatury w dobie rosnącej popularności ekranizacji i słuchowisk.
Dlaczego kręci nas zło?
To kolejne skierowane do czytelników pytanie o motywacje sięgania po literaturę kryminalną. Panel z Piotrem Kościelnym, Agnieszką Peszek i Adrianem Ksyckim poprowadzi bookstagramerka Ewelina Łaszczuk.
Jubileusz Marka Krajewskiego
Jedynym spotkaniem w formule jeden na jeden będzie benefis Marka Krajewskiego z okazji 25-lecia wydania jego pierwszego kryminału „Śmierć w Breslau” (1999). Rozmowę poprowadzi Robert Jasiak.
Pasmo premier
Gośćmi tej części będą Magda Stachula oraz Przemysław Żarski, ale niewykluczone, że do tej listy dołączą wkrótce kolejne nazwiska. W przeciwieństwie do klasycznych paneli ta godzina będzie miała zupełnie inną formułę. To czas zarezerwowany na absolutne nowości – uczestnicy festiwalu jako pierwsi się dowiedzą, co autorzy przygotowali dla nich w bezpośrednim sąsiedztwie daty naszego wydarzenia. To wyjątkowa okazja, by zajrzeć za kulisy warsztatu pisarzy i poznać szczegóły ich najświeższych jesiennych historii, zanim te na dobre opanują księgarniane półki.
Różnorodność wydawnicza – od wydawnictw po self-publishing
Festiwal nie pomija żadnej części rynku wydawniczego.
„Nie możemy sobie pozwolić na to, żeby ten self-publishing potraktować po macoszemu”.
W programie znajdą się spotkania z Moniką Litwinow i Mateuszem Rogalskim, którzy reprezentują nurt samodzielnego publikowania. Zadbaliśmy o tę różnorodność, więc reprezentowana będzie i jedna, i druga strona sceny wydawniczej.
Etnokryminał i folklor w literaturze
Szczególnie ciekawy panel „Krew na ludowo” poświęcony będzie etnokryminałowi. Wezmą w nim udział Małgorzata i Michał Kuźmińscy (autorzy „Ślebody”, którą można oglądać na platformie Sky Showtime) oraz Irena Małysa z Małopolski, która promuje folklor regionu Babiej Góry.
Filozoficzne pytania o fikcję i rzeczywistość
Panel „Prawda w zmyśleniu” z Aleksandrą Śmigielską i M.M. Perr będzie eksplorować pytanie: „Czy fikcyjne historie mogą zmienić prawdziwe życie?”.
Chociaż kryminał często kojarzy się z czystą rozrywką, dla nas jest on przede wszystkim lustrem, w którym odbijają się realne problemy społeczne. Kiedy autorzy poruszają tematy hejtu, przemocy fizycznej, psychicznej czy traum, fikcja literacka zaczyna mieć realny wpływ na nasze życie. Choć sama historia jest zmyślona, ból i dylematy bohaterów dotykają problemów, z którymi się mierzymy na co dzień.
Biorąc pod uwagę ogromną popularność gatunku, kryminał staje się swego rodzaju narzędziem – różdżką, która może realnie zmieniać naszą świadomość. Podczas paneli chcemy poruszyć te nieco „niewygodne” wątki. Zastanowimy się, czy literatura kryminalna kreuje zapotrzebowanie na zło, czy wręcz przeciwnie – uświadamia nas o nim i pomaga je oswoić. Wierzymy bowiem, że jako ludzie nie jesteśmy w stanie stworzyć świata zupełnie oderwanego od rzeczywistości; w każdej fikcji ukryta jest prawda o nas samych.
Rozrywka kontra refleksja
Festiwal zakończy panel z Martą Matyszczak, Januszem Onufrowiczem i Wojciechem Wolnickim. Zastanowimy się, czego tak naprawdę szukamy w mrocznych opowieściach i jak daleką drogę przeszedł ten gatunek.
Jeszcze nie tak dawno kryminał był postrzegany jako „literatura wagonowa” – prosta książka. Dziś ta definicja jest już nieaktualna. Szanujemy swój czas i nie chcemy go tracić na zwykłe „czytadła”. Szukamy w powieści czegoś więcej – haczyka, głębi lub ważnego pytania, które zostanie z nami po lekturze.
Finansowanie i partnerzy – festiwal komercyjny z misją
KRAJM to w 100% przedsięwzięcie komercyjne.
BS: Większość takich imprez ma jednak jakieś wsparcie instytucjonalne. My go nie mamy.
To wszystko by się nie udało, gdyby nie zaufanie wydawców, którzy wsparli Kasię i Bartka finansowo i uwierzyli w ten projekt. Parze pomogło też mnóstwo ludzi z branży – prawnicy, księgowi i korektorzy.
Organizatorzy liczą na to, że po udanej pierwszej edycji miasto uwierzy w projekt.
„Mam nadzieję, że już w przyszłym roku Kraków też – jako miasto – realnie nas wesprze i pomoże chociażby uczynić ten festiwal dwudniowym”.
Plany na przyszłość – dzieci, inne gatunki i więcej inicjatyw
EP: Czy w planach na rok 2026 jest już druga edycja i jak mogłaby ona wtedy wyglądać?
KMJ: Moją wielką ambicją i wielkim marzeniem jest to, żeby na takim festiwalu było pasmo dla dzieci.
Organizatorzy myślą też o innych gatunkach literackich i kolejnych projektach fundacji.
BS: Skoro już założyliśmy Fundację Cienie Kultury, to nie tylko po to, żeby była pieczątką na plakacie festiwalu. Z każdym miesiącem rodzą się nam nowe pomysły i myślę, że nasza fundacja będzie bardzo aktywna, będzie żyła i jeszcze nie raz zaskoczy różnymi projektami. Głównie będą to projekty literackie, bo to jest dziedzina, w której po prostu dobrze się czujemy. Ale żeby nie być zupełnie tajemniczym: myślimy o tym, żeby zaopiekować się też innymi gatunkami literackimi. Marzy się nam, żeby Kraków, właśnie za przyczynkiem naszej fundacji, miał docelowo kilka takich festiwali.
Praktyczne informacje
Festiwal KRAJM odbędzie się 4 października 2025 roku w Nowohuckim Centrum Kultury w Krakowie. Wstęp na wszystkie wydarzenia główne jest bezpłatny. Zapisy wymagane są tylko w przypadku warsztatów pisarskich (15 osób) i spaceru kryminalnego (15 osób). Organizatorzy zapewniają, że nie zabraknie dla nikogo miejsca.
