Press enter to begin your search

10 słów, które wszyscy zapisują źle – quiz językowy

10 słów, które wszyscy zapisują źle

10 słów, które wszyscy zapisują źle – quiz językowy

Twórcy dyktand silą się na dobieranie przykładów typu „gżegżółka” albo „skuwka”, żeby utrudnić użytkownikom języka życie. Tymczasem takie kombinacje są zupełnie niepotrzebne – jest wiele słów, których używamy na co dzień, a które wszyscy zapisują źle. Spróbujcie najpierw zrobić test i sprawdzić swoją znajomość języka, a dopiero później przeczytajcie objaśnienia. I koniecznie napiszcie, jak Wam poszło!

Quiz językowy

10 słów, które wszyscy zapisują źle przerywnik

Poniżej znajdziecie prawidłowe odpowiedzi na pytania zadane w quizie, oczywiście razem z objaśnieniami. A jeśli chcecie poznać więcej podobnych niuansów językowych – czeka na Was mój newsletter. Wystarczy kliknąć poniższą grafikę i podać swój mail!

Newsletter dla korektorów i nie tylko zapisz się

Wszem wobec czy wszem i wobec

W zasadzie powinniśmy mówić: „wszem wobec i każdemu z osobna”, czyli „wszystkim obecnym i każdemu z osobna”. Ciekawa jest szczególnie historia słowa „wobec”. Jak się domyślacie, miało kiedyś formę „w obec”, przy czym ten drugi człon (także jako „obiec”) znaczył ‘ogół ludzi, towarzystwo’. Najlepsze jest jednak to, że „obec” jest spokrewnione ze słowem „obcy”, które do XV wieku miało całkiem odwrotne znaczenie niż dziś! „Obcy” to wtedy ‘wspólny, społeczny’, stąd „obcowanie świętych”, czyli społeczność, związek tych na ziemi z tymi w niebie, a nie żadna „obcość”.

Trochę się zagalopowałam, ale etymologiczne koleje losu wyrazów bywają naprawdę niesamowite. W każdym razie powinno się ogłaszać coś „wszem wobec”, a nie „wszem i wobec”. Co by miało znaczyć to drugie? „Wszystkim i obecnym”? Przecież to nie ma sensu.

Odnośnie czy odnośnie do

Na co dzień można „do” pominąć i nie przejmować się, że to konstrukcja zapożyczona z rosyjskiego. Ale wzorcowo „do” wciąż jeszcze musi stać po „odnośnie”, mimo że w Poradni PWN już od paru lat pojawiają się głosy czytelników, że samo „odnośnie” działa jak „do” i nie ma potrzeby tego powtarzać. Wzorzec jest jednak wzorcem. Póki nie zastąpi go inny wzorzec.

10 słów, które wszyscy zapisują źle Oparty o czy oparty na

Oparty na czy oparty o

Mamy taką zabawę z wydawcami czasopism prawniczych, których korekty przygotowuję. Oni piszą, że „w oparciu o coś można zrobić coś”, ja im to poprawiam i piszę chociażby: „opierając się na”, oni proszą, żeby przywrócić poprzednią wersję, ja tłumaczę, skąd zmiana i dlaczego jest konieczna, oni mówią, że „szanowna pani”, rozumiemy, ale proszę zostawić tak, jak było.

Opierając się na wskazaniach prof. Bańki co do zwiększonej tolerancji na tego typu sformułowania – zostawiam. Ale serce mi się kraje i zęby zgrzytają. Pamiętajcie, że „o” stosujemy, kiedy opieramy się „o coś” dosłownie, fizycznie. W znaczeniu przenośnym piszemy „na”.

Co i rusz czy co rusz

To znów przykład sytuacji, która dla wielu jest dowodem na elastyczność języka, a innym mocno przeszkadza, bo woleliby jasne i klarowne zasady. Otóż – wzorcowa forma tego sformułowania to „co rusz”. Jeśli chcemy wstawić „i”, to tylko w polszczyźnie potocznej. Co nie zmienia faktu, że wersję „co i rusz” znajdziecie w wielu książkach i publicystyce. Mało kogo ona dziś już razi. Ale zasady to zasady.

10 słów, które wszyscy zapisują źle Nowo narodzony czy nowonarodzony

Nowo narodzony czy nowonarodzony

Mamy tu do czynienia z połączeniem przysłówka (nowo) i imiesłowu (narodzony). Takie wyrażenia zapisujemy oddzielnie, chyba że…

Jak to w życiu – chodzą sobie przysłówek z przymiotnikiem albo imiesłowem za rękę, jeszcze doraźnie, więc jakaś przestrzeń wolności między nimi musi zostać. Ale gdy zdecydują się na mariaż ostateczny, na trwałe, spacja znika. Dokładnie tak samo jest ze słowami:

  • zapisujemy je rozdzielnie – gdy wyrażenie oznacza jakąś doraźną cechę jednostkowego obiektu,
  • zapisujemy je łącznie – gdy powstałe słowo oznacza trwałą cechę, właściwość obiektu.

Czasem trudno to wyczuć, ale w przypadku nowo narodzonego nie ma wątpliwości – każde pojedyncze dziecko czy zwierzę jest nowo narodzone. I nie jest to żadna jego trwała właściwość. Chyba że…

Jeśli mowa o Jezusie Chrystusie, zapis łączny jest uprawniony, bo nie chodzi już nawet o sam fakt narodzenia, a bardziej o pewną cechę, właściwość czy nawet „tytuł”. Oczywiście spację też można w takim wypadku postawić, ale pamiętajcie, że mały Leoś będzie „nowo narodzony”, a Dzieciątko może być też „nowonarodzone” czy nawet „Nowonarodzone”.

10 słów, które wszyscy zapisują źle Meczy czy meczów

Meczy czy meczów

Krótka piłka – koza meczy. Dopełniacz liczby mnogiej od słowa „mecz” to „meczów”. Jeśli „mecz” kojarzy się Wam ze słowem „miecz” i myślicie, że skoro nie ma „mieczy”, to powinno nie być też „meczy” – zapomnijcie o tym. Koza meczy.

Wszechczasów czy wszech czasów

Jeśli „ze wszech miar” i „po wsze czasy”, to także „wszech czasów”. Powiecie, że przecież piszemy „w międzyczasie”, więc może pisownia łączna mogłaby być dopuszczona. Ale słowo „międzyczas” istnieje, a „wszechczasu” nie ma. Co nie znaczy, że ta spacja będzie tam zawsze. Pisownia łączna „wszechczasów” jest już tak powszechna, że ktoś pewnie w końcu się zlituje i uzna ją co najmniej za potoczną.

10 słów, które wszyscy zapisują źle Tak że ten czy także ten

Także ten czy tak że ten

  • także = również
  • tak że = tak więc, zatem; w taki sposób, że

Jak więc napiszemy: „również ten” czy „tak więc ten”?… Oczywiście poprawna jest forma rozdzielna. „Tak że” w wersji dłuższej można zapisać jako: „Tak więc dochodzimy do wniosku, że” – że ten, tego.

Oczywiście wyrażenie jest potoczne i gdyby nie media społecznościowe, to pewnie nikt by tak nie pisał, pozostałoby właściwe językowi mówionemu i nie byłoby problemu. Ale od kiedy rozmawiamy ze sobą słowem pisanym, musimy decydować, jakimi prawami powinny rządzić się takie potoczne wyrażenia. Tutaj spacja jest konieczna – bez dwóch zdań.

Facebooka czy Facebook’a

Niedawno robiłam korektę czasopisma, które wróciło do mnie po poprawkach autorskich z adnotacją przy słowie „Jacques’a”. Brzmiała ona tak: „Proszę usunąć apostrof. To oczywiste, że go tam być nie powinno, bo słowo kończy się na spółgłoskę”. No właśnie nie do końca…

Zasady rządzące apostrofami przy odmianie obcych słów nie wynikają z tego, czy na końcu jest spółgłoska, czy samogłoska, ale z tego, czy końcową literę wymawiamy, czy nie. Apostrof sugeruje, że końcówka wyrazu pozostaje niema. Spójrzcie na przykład:

  • Charlesa – czytamy [czarlsa],
  • Charles’a – czytamy [szarla].

To dwa zupełnie różne słowa, w dwóch różnych językach. Oba zakończone na spółgłoskę, a jednak apostrof w wersji francuskiej musimy postawić, bo końcowe „es” jest w tym języku nieme. „Facebooka” piszcie bez apostrofu – „k” dźwięczy we wszystkich przypadkach.

10 słów, które wszyscy zapisują źle Temat rzeka czy temat-rzeka

Temat-rzeka czy temat rzeka

Zestawienia rzeczowników to mój ulubiony wątek lekcji o pisowni łącznej i rozdzielnej z kursu korekty tekstu, który właśnie tworzę. Oczywiście nikt nie zapisze tego typu wyrażeń łącznie, ale aż kusi, żeby wstawić w środek dywiz. Tymczasem dywiz (inaczej: łącznik) łączy dwa równorzędne człony, można go od biedy zamienić na „i”. Pisownia łączna albo ze spacją sugeruje, że jeden człon wyrażenia określa drugi.

Podam przykłady, bo to brzmi zawile. „Artysta malarz” to ARTYSTA, który trudni się malarstwem; malarstwo jest jego specjalnością, specjalizacją. I dalej:

  • inżynier automatyk – INŻYNIER o specjalności automatyk,
  • lekarz pediatra – LEKARZ wyspecjalizowany w zakresie pediatrii,
  • terrorysta samobójca – TERRORYSTA, który jako akt terroru wybiera samobójstwo.

Jeszcze mało? Zobaczcie bardziej wyraziste przykłady:

  • człowiek encyklopedia – to CZŁOWIEK, który ma wiedzę encyklopedyczną, a nie „i człowiek, i encyklopedia”,
  • wywiad rzeka – to WYWIAD długi jak rzeka, a nie „i wywiad, i rzeka”,
  • zupa krem – to ZUPA, która ma konsystencję kremu, a nie „i zupa, i krem”.

Która forma będzie więc poprawna: „temat rzeka” czy „temat-rzeka”? Proste, prawda?


To tylko kilka spośród słów, które wszyscy zapisują źle. Jest ich o wiele więcej i być może jeszcze kiedyś do nich wrócę. Jeśli chcecie mieć wpływ na wybór tematu piątkowego tekstu, zapraszam Was na mój Instagramco tydzień to Wy decydujecie, o czym będę opowiadać.

Możecie też zapisać się na newsletter. W każdy czwartek dostaniecie mail – dłuższy lub „krótką piłkę” językową. Zbieram siły do podzielenia się w newsletterze początkiem mojej książki, która ma już cały jeden rozdział (od roku ma ten jeden rozdział), więc warto – będzie można się pośmiać. Zapraszam!

 

Baner - zapisz się na newsletter
Baner - dołącz do grupy Po drugiej stronie książki

6
Dodaj komentarz

avatar
3 Comment threads
3 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
Ewa PopielarzMaliNailaMagdairena omegard Recent comment authors
  Subskrybuj  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
MaliNaila
Gość

8/10, więc chyba nie poszło mi aż tak źle 😉
Nie miałam pojęcia o tej zasadzie, według której można ustalić pisownię łączną “nowonarodzony”.
Z miłą chęcią zapisuję się na newsletter 🙂

Magda
Gość

9/10, poległam na pierwszym 🙂

irena omegard
Gość
irena omegard

Należy mi się powrót do szkoły.pytanie ,czy ucza od podstaw.